Ο φόβος είναι ένα από τα πιο παρεξηγημένα ανθρώπινα συναισθήματα. Τον αντιμετωπίζουμε σαν εχθρό, σαν εμπόδιο, σαν κάτι που πρέπει να ξεπεράσουμε. Κι όμως, ο φόβος δεν εμφανίστηκε για να μας δυσκολέψει.
Εμφανίστηκε για να μας κρατήσει ζωντανούς. Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν ο φόβος είναι καλός ή κακός, αλλά πότε μας προστατεύει και πότε μας περιορίζει.
Ο φόβος είναι σαν σκιά. Δεν τον βλέπεις πάντα καθαρά, αλλά τον νιώθεις να σε ακολουθεί. Μερικές φορές σε κρατάει πίσω, άλλες φορές σε σώζει. Είναι ένα συναίσθημα που δεν μπορείς να αγνοήσεις, γιατί είναι φτιαγμένο για να σε προστατεύει. Κι όμως, πολλές φορές είναι αυτό που σε εμποδίζει να ζήσεις όπως πραγματικά θέλεις.
Το ερώτημα δεν είναι απλό. Ο φόβος είναι διπλής φύσης: προστατευτικός και περιοριστικός μαζί.
Ο υγιής φόβος:
Ο φόβος είναι ένα βιολογικό σύστημα συναγερμού. Μας προειδοποιεί για κινδύνους, μας κρατάει σε εγρήγορση, μας βοηθάει να επιβιώσουμε.
- Μας κάνει να σταματάμε όταν κάτι φαίνεται επικίνδυνο.
- Μας κρατάει προσεκτικούς σε άγνωστες καταστάσεις.
- Μας βοηθάει να αξιολογούμε ρίσκα.
- μας κάνει να σταματάμε όταν κάτι δεν μοιάζει σωστό
- μας κρατάει προσεκτικούς
- μας βοηθάει να αξιολογούμε ρίσκα
- μας προστατεύει από απερισκεψίες
Είναι ο εσωτερικός μας φύλακας. Χωρίς αυτόν, θα ήμασταν ευάλωτοι.
Χωρίς φόβο, θα παίρναμε αποφάσεις απερίσκεπτες, θα αγνοούσαμε σημάδια, θα βάζαμε τον εαυτό μας σε κίνδυνο. Ο φόβος λοιπόν έχει έναν ρόλο: να μας προστατεύει από το πραγματικό, άμεσο, αντικειμενικό ρίσκο.
Ο φόβος ως περιορισμός: όταν γίνεται υπερβολικός
Το πρόβλημα δεν είναι ο φόβος. Το πρόβλημα είναι όταν ο φόβος ενεργοποιείται χωρίς πραγματικό κίνδυνο. Όταν το σώμα αντιδρά σαν να κινδυνεύουμε, ενώ στην πραγματικότητα απλώς δοκιμάζουμε κάτι νέο.
Τότε ο φόβος:
- μας κρατάει πίσω
- μας μικραίνει
- μας κάνει να αποφεύγουμε
- μας πείθει ότι δεν μπορούμε
- μας φυλακίζει σε παλιά μοτίβα
Αυτός ο φόβος:
- μας κάνει να αποφεύγουμε όνειρα
- μας κρατάει σε σχέσεις που δεν μας ταιριάζουν
- μας πείθει ότι δεν είμαστε αρκετοί
- μας εμποδίζει να βάλουμε όρια
- μας κρατάει μικρούς, ενώ μπορούμε να είμαστε μεγάλοι
Αυτός ο φόβος δεν προστατεύει. Περιορίζει.
Πότε ο φόβος είναι υγιής και πότε όχι;
Υγιής φόβος
- εμφανίζεται μπροστά σε πραγματικό κίνδυνο
- έχει λογική βάση
- μας βοηθάει να πάρουμε προσεκτικές αποφάσεις
- υποχωρεί όταν η κατάσταση ξεκαθαρίζει
Περιοριστικός φόβος
- εμφανίζεται σε αλλαγές, όχι σε κινδύνους
- βασίζεται σε παλιές εμπειρίες, όχι στο παρόν
- μας κάνει να αποφεύγουμε ευκαιρίες
- δεν υποχωρεί με τη λογική
- συνοδεύεται από ενοχές, ντροπή, υπερανάλυση
Ο περιοριστικός φόβος δεν λέει «πρόσεξε». Λέει «μείνε μικρός».
Γιατί ο φόβος γίνεται τόσο περιοριστικός;
1. Γιατί το νευρικό μας σύστημα θυμάται το παρελθόν
Αν κάποτε πληγώθηκες, απορρίφθηκες, γελοιοποιήθηκες, το σώμα σου κρατάει το αποτύπωμα. Και κάθε φορά που πας να κάνεις κάτι παρόμοιο, ο φόβος ενεργοποιείται για να σε “προστατεύσει”.
2. Γιατί ο εγκέφαλος προτιμάει το γνωστό από το υγιές
Το γνωστό μοιάζει ασφαλές, ακόμη κι αν δεν είναι. Η αλλαγή μοιάζει επικίνδυνη, ακόμη κι αν είναι απαραίτητη.
3. Γιατί ο φόβος μπερδεύεται με την ταυτότητα
Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν: «Αν φοβάμαι, σημαίνει ότι δεν είμαι ικανός.» Δεν είναι αλήθεια. Ο φόβος δεν μιλάει για την αξία σου. Μιλάει για τις εμπειρίες σου.
4. Γιατί ο φόβος συνδέεται με την ανάγκη για αποδοχή
Ο φόβος της απόρριψης είναι ένας από τους πιο ισχυρούς ανθρώπινους φόβους. Μπορεί να σε κρατήσει μακριά από όρια, από διεκδίκηση, από αλήθεια.
Πώς μετατρέπεται ο φόβος από περιορισμός σε σύμμαχο;
1. Με επίγνωση
«Αυτό που νιώθω είναι φόβος, όχι πραγματικός κίνδυνος.»
2. Με μικρά βήματα
Ο φόβος δεν εξαφανίζεται με άλματα. Εξασθενεί με μικρές πράξεις θάρρους.
3. Με επαναπροσδιορισμό
Ο φόβος δεν είναι εχθρός. Είναι πληροφορία. Σου δείχνει πού βρίσκεται το παλιό τραύμα.
4. Με αυτοσυμπόνια
Ο φόβος μαλακώνει όταν τον αντιμετωπίζεις με καλοσύνη, όχι με πίεση.
5. Με υποστήριξη
Κάποιες φορές χρειάζεται ένας άνθρωπος να σε βοηθήσει να δεις τι φοβάσαι και γιατί.
Πότε ο φόβος είναι σύμμαχος και πότε εμπόδιο; Tην επόμενη φορά που θα νιώσεις φόβο, παρατήρησε τι ισχύει από τα παρακάτω;
Ο φόβος είναι σύμμαχος όταν σου λέει: «Πρόσεξε, υπάρχει πραγματικός κίνδυνος.»
Ο φόβος είναι εμπόδιο όταν σου λέει: «Μην αλλάξεις τίποτα, ακόμη κι αν πονάς.»
Ο φόβος είναι σύμμαχος όταν σε προστατεύει από κάτι έξω. Είναι εμπόδιο όταν σε προστατεύει από κάτι μέσα.
Το ουσιαστικό συμπέρασμα
Ο φόβος δεν είναι πρόβλημα. Είναι σήμα. Είναι ένδειξη. Είναι ιστορία.
Μας προστατεύει όταν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος. Μας περιορίζει όταν υπάρχει σαν αποτύπωμα.
Το ζητούμενο δεν είναι να εξαφανίσουμε τον φόβο. Το ζητούμενο είναι να μάθουμε να τον διαβάζουμε. Να ξεχωρίζουμε πότε μας φυλάει και πότε μας φυλακίζει.
Και τότε, ο φόβος γίνεται σύμμαχος. Όχι εμπόδιο.
Για περισσότερες λεπτομέρεις για την αντιμετώπιση του φόβου με την χρήση ανθοϊαμάτων μπορείτε να επικοινωνήσετε με την Χαρούλα Κουβατσέα!